Als we werkelijk onze zintuigen gebruiken, voelt elk deel van ons lichaam levendig en gezond – mentaal en emotioneel zijn we klaarwakker. We ontdekken dat we op elk moment extatische schoonheid kunnen beleven alsof we steeds de mooiste muziek horen of de beste kunstwerken bewonderen. We zijn zelfs in staat om onszelf te genezen, want deze ontspanning roept gevoelsschakeringen op die een soort massage wordt, een manier om jezelf te voeden die je steeds verder kan uitbreiden en ontwikkelen. Dat is Kum Nye massage.
Tarthang Tulku
Zeven jaar geleden ging ik op een middag naar het Nyingma Centrum in Amsterdam voor mijn eerste les Kum Nye yoga. Ik werd geïntroduceerd in een voor mij heel nieuwe vorm van yoga en als ik heel eerlijk ben, dan begreep ik de aanwijzingen van de lerares die eerste les totaal niet. Ze sprak een taal die de mijne niet is. Toch besloot ik direct om te blijven. Nieuwsgierig en open als een spons, ging ik vanaf dat moment twee keer per week naar de les en voetje voor voetje ontdekte ik de rijkdom van Kum Nye.
Kum Nye yoga, Tibetaanse yoga, is door Tarthang Tulku naar het westen gebracht toen hij begin jaren ‘60 naar Amerika vluchtte vanwege de Chinese invasie in Tibet. Hij heeft deze vorm van yoga geleerd van zijn meesters toen hij nog in Tibet woonde. Tarthang Tulku geeft aan dat Kum Nye gezien moet worden als een preliminary practice, voorbereidende oefening, voor Dzogchen meditatie. Het brengt balans in het fysieke en subtiele lichaam. Het doel is dat energieën gelijkmatig kunnen gaan stromen, helderheid van geest ontwikkeld wordt en de hartstreek zich opent.
In dit artikel wil ik graag eerst wat langer stilstaan bij wat Kum Nye nu eigenlijk is. Daarna wil ik een aantal aanwijzingen van mijn lerares, Charaka Jurgens, met je delen. Haar aanwijzingen zijn soms zo eenvoudig dat je over de diepte ervan heen kunt stappen. Je ziet eigenlijk niet waar zij ten diepste naar wijst. Ik ben ze echter gaan onderzoeken en heb er ook met haar inspirerende gesprekken over gehad. De wijsheid die daarin naar voren is gekomen wil ik in dit artikel graag met jou delen.
Inleiding
Kum Nye kent drie verschillende ‘vormen’. Massage, yoga en dans. Kum Nye bestaat uit een reeks massage oefeningen die je bij jezelf of samen met iemand anders kunt doen. Kum Nye yoga houdingen helpen om lichaam en geest in balans te brengen. Het laatste wat Tarthang Tulku aangereikt heeft aan zijn studenten is Kum Nye dance. In Kum Nye dance worden de beoefenaren uitgenodigd om bepaalde, vaak vloeiende, bewegingen op gracieuze wijze uit te voeren. Dit heeft een bijzonder effect op lichaam en geest. In dit artikel zal ik me voornamelijk richten op Kum Nye yoga.
Kum Nye massage, – yoga en – dance werken met verschillende vormen van energie. Deze energie is gelegen in ons eigen lichaam. Charaka noemt het in haar lessen ‘de rijkdom van het lichaam’. Wanneer we een yoga houding aannemen, gaat tijdens en na de houding de energie in ons lichaam stromen. We voelen dan bijvoorbeeld warmte, stroming, straling, het kloppen van je hart en de stroom van je adem. Dat is allemaal energie. Energie kent verschillende vormen. Zo onderscheiden we lichaamsenergie, levensenergie en subtiele energie. Lichaamsenergie verwijst naar de energie van ons stoffelijke lichaam, deze ervaar je als tintelen, kloppen, het stromen van je bloed en warmte die vrijkomt. Levensenergie verwijst naar de energie die door onze adem wordt opgewekt. Misschien heb je weleens ervaren dat door je aandacht te richten op de stroom van je adem, er een ervaring van ontspanning en levendigheid ontstaat. Dat is de levendige kwaliteit van de energie van de adem. Subtiele energie komt voort uit het lichtlichaam, waar we ook mee werken in meditatie in beweging in Zijnsoriëntatie. Deze energie heeft een hoger trillingsgetal dan onze grofstoffelijke lichaamsenergie. Dit ervaar je dan ook anders. Soms ervaar ik het als licht. Soms barst mijn hart uit elkaar van liefde, geen gewone liefde, maar niet kiezende, oneindige liefde voor het wonder van dat wat we normaal gesproken ‘leven’ noemen. Soms is er een gevoel dat nog moeilijker te beschrijven is. Al mijn normale coördinaten vallen weg, ik besta hier niet meer, er is bruisende levendigheid, vrijheid en verbondenheid. Alsof ik kan vliegen.
In een artikel is het moeilijk om precies te beschrijven wat Kum Nye je kan brengen. Net als met het eten van appeltaart, weet je pas hoe appeltaart smaakt, op het moment dat je een hap hebt genomen en de smaak tot je laat komen. Kum Nye kun je pas op een dieper niveau begrijpen en ervaren als je het zelf gaat beoefenen. Dit artikel is een vingerwijzing naar wat Kum Nye voor je kan betekenen.
Op welke wijze werkt Kum Nye?
Kum Nye yoga wordt in Tibet gebruikt als ‘geneesmiddel’. Er wordt dan gekeken naar het subtiele lichaam. Dit lichaam bestaat uit een aantal chakra’s die door kanaaltjes met elkaar verbonden zijn. Door de kanaaltjes stroomt energie. Wanneer de energie uit balans is, kan iemand ziek worden. Het subtiele lichaam is in balans als alle chakra’s evenveel energie tot hun beschikking hebben en de energie vrij kan stromen door de kanaaltjes.
Een veel voorkomende disbalans bij Westerlingen is weinig energie in het buikcentrum en veel energie in het hoofdcentrum. Tarthang Tulku heeft zijn vorm van Kum Nye speciaal hierop aangepast, zodat de Kum Nye oefeningen ons kan helpen deze disbalans te herstellen.
Hoe gaat dit in de praktijk? Door te werken met je lichaam, adem en je aandacht. Je neemt een bepaalde yoga houding aan, en bouwt daarmee spanning op in je lichaam. Je ademt naar de spanning toe en brengt ook je aandacht naar de spanning. Door dat te doen, kan de energie rijkelijk gaan stromen, kunnen blokkades in de subtiele kanaaltjes opgelost worden en kan de energie vrij door het subtiele lichaam stromen. Aandacht, adem en energie bij elkaar brengen, is de kunst van Kum Nye.
Misschien proef je de diepgang hierachter. Je brengt de levensenergie van je adem, je aandacht, gewaarzijn en de energie van je lichaam samen. Je adem is verbonden met leven. Vandaar dat er in Kum Nye gezegd wordt dat als je je adem bij de oefening betrekt, dat invloed heeft op je levensenergie. Je lichaamsenergieën zijn de gevoelstonen die ervaarbaar worden tijdens yoga en meditatie. Door adem, aandacht en energie bij elkaar te brengen, is er een totaal ervaren. Tarthang Tulku schrijft dat hierdoor het IK-gevoel op kan lossen, de gewoonte ervaring van een afgescheiden wezen valt weg. Belichaamd aanwezig zijn in nu-heid blijft over. Je ontdekt dat elk moment grote schoonheid, vreugde en straling in zich draagt. Door bij de spanning te blijven met je aandacht, zet deze zich niet vast in je lichaam. De energie blijft stromen. Hierdoor ervaar je een gevoel dat je stralende ruimte in ruimte bent.
Door niet langer met de wereld om je heen bezig te zijn, maar de aandacht naar binnen te richten, komt je geest thuis. Door bij de gewaarwordingen in het lichaam te zijn, hoeft je geest niet meer bezig te zijn met verleden en toekomst; hij kan aanwezig zijn ‘precies hier’. Door je adem mee te nemen in de oefeningen, wordt levendigheid toegevoegd aan de ervaring. Zelf ervaar ik dat ik thuiskom door deze eenvoudige oefeningen. Mijn hele gewoonte om op weg te zijn, komt tot rust en ik arriveer in nu-heid, in het balanspunt, in precies hier aanwezig zijn. Grote vreugde toont zich en er is een diep ervaren van vrede en evenwicht.
When we learn to relax the body, breath and mind, the body becomes healthy, the mind becomes clear, and our awareness becomes balanced.
Tarthang Tulku Rinpoche
Om, Ah, Hum & Body, Speech, Mind
De achtergrond van Kum Nye is gelegen in de drieëenheid van Om, Ah, Hum. Misschien ben je ermee bekend dat Om, Ah, Hum de basis is van (bijna) alle mantra’s die in het Tibetaans boeddhisme gezongen worden. Het getal drie heeft überhaupt een belangrijke plaats in het Tibetaans boeddhisme en ook in deze vorm van yoga. Zo beoefenen we bijna alle yoga oefeningen drie keer achter elkaar in dezelfde les.
Elke keer dat we de yoga oefening doen, richt de beoefenaar zich op een ander deel van zijn lichaam en geeft daarmee een andere betekenis mee aan de oefening. De eerste keer ligt de focus op Om dat staat voor lichaam (body). We laten het lichaam kennismaken met de houding. De klank Om staat voor het zuiveren van het fysieke lichaam. De tweede keer dat we de oefening doen, letten we op de stroom van de adem. Zo laten we het speech element kennis laten maken met de yoga oefening. Het is verbonden met de klank Ah (speech). Ah representeert de zuivering van je spraak en het subtiele lichaam. Wanneer de adem langzaam en zacht kan blijven terwijl we de yogaoefening doen, dan blijft het speech element in balans. Wordt de adem echter hokkerig of onregelmatig, dan doen we eigenlijk te hard ons best. Charaka zegt: “Aandachtig zijn of de stroom van je adem verandert, tijdens een Kum Nye oefening en tijdens je dagelijkse leven, kan je beschermen tegen over je fysieke grens gaan”. Het chakra in ons lichaam dat hiermee verbonden is, is het keelchakra, dat gelegen is vlak onder de adamsappel. De derde keer dat we dezelfde Kum Nye houding aannemen laten we de houding zichzelf doen. Jij doet het niet meer, het lichaam doet het. Dit is verbonden met het chakra in ons hart. Het hartchakra is verbonden met de klank Hum (mind). Hum staat voor de zuivering van de geest en het verbinden met het oneindige. We doen de yoga oefening en we laten onze geest rusten in de open ruimte van Gewaarzijn. Daar ben jij niet meer. De oefening doet zichzelf. Spontaan. Zomaar. Zijn doet zichzelf. Chögyam Trungpa heeft dit in zijn eigen taal ook aangewezen. Hij zegt: “Laat het gebeuren en maak je geen zorgen. En beschouw dat ‘laten gebeuren’ niet als iets van jou, als ware het jouw werk. Open jezelf, laat het gebeuren en neem afstand. Dan komt de spontaniteit van de ontwaakte staat tevoorschijn”.
In this way we can learn how to expand awareness. First, on the physical level, through massage and physical exercises; second, on the mental level, through breathing and experiencing these feelings more deeply; and third, on the level of subtle awareness, through direct experience. When we taste that feeling, we find that the feeling itself has become infinite!
Tarthang Tulku Rinpoche
Ik wil nu graag een aantal aanwijzingen die ik van mijn lerares Charaka Jurgens heb ontvangen en waar ik soms langere tijd met haar over heb gesproken met je delen. Tevens zal ik prachtige aanwijzingen van Hans Knibbe meenemen in dit schrijven. Zijnsoriëntatie en Kum Nye hebben beiden als doel om Gewaarzijn aan te wijzen en te belichamen, al is de taal net iets anders.
Doe niet je best
Charaka is geneigd om elke les waar nieuwe mensen aanwezig zijn te beginnen met de instructie: ‘doe niet je best’. Het is zo een simpel zinnetje, maar hoe langer ik bij dit zinnetje stilsta, hoe dieper deze aanwijzing voor mij wordt. Vanuit mijn strategische zelf* kan ik niet anders dan mijn best doen. Dit is eenvoudig hoe mijn strategische zelf functioneert. Zij wil dat ik sociaal goed ingebed ben en om die reden zal zij altijd haar best blijven doen. Zij is gericht op de ander, de overkant en dat maakt dat ik vanuit dit strategische deel nooit rust en altijd mijn best doe. Ik ben dan op weg en uithuizig. Tegelijkertijd heeft dit deel het beste met mij voor, want nogmaals, zij wil dat ik veilig ingebed ben in sociale relaties. Dat is wat mij betreft de schoonheid van het strategische zelf.
Zodra ik in beeld heb dat ik mijn best doe, hoef ik niets anders te doen dan terug te leunen in Zijn*. Ik hoef niet mee te gaan in de gejaagdheid, opgetrokkenheid en overlevingsdrive van mijn strategisch zelf, ik kan leren om dieper te rusten en te vertrouwen op de stille ruimte die altijd aanwezig is, want dat is de grond van alles wat is. Hans Knibbe gebruikt in retraites vaak het woord ‘terugleunen’. Ik vind dat een mooi woord en er is ook een heel voelbare beweging aan verbonden. Mijn best doen is naar voren bewegen, van A naar Beter bewegen. Ik ga als het ware uit mijn centrum en raak gericht op iets of iemand anders buiten mij, voor mij. Terugleunen is precies hier blijven. De naar voren gerichte houding weer terug laten bewegen naar een soepele rug die rechtop is. Het is thuiskomen in het evenwichtspunt, waar een heldere, ontspannen geest aanwezig is in een geaard lichaam.
In gesprekken met Charaka geeft zij aan dat zij dit als basis van het pad beschouwt. Niet je best doen is voor haar thuiskomen in je lichaam, in Zijn*. Zij zegt: “Het lichaam is altijd present in hier en nu, terwijl gedachten ons naar toekomst en verleden laten bewegen. Hoop en vrees. Door niet je best te doen, krijg je de kans om heel diep thuis te komen in je lichaam, in dit moment. Hier-nu aanwezig”.
Niet je best doen is tevens een ruimhartige aanwijzing. Ik schreef al eerder dat het je uitnodigt om te ontspannen en de verbinding met de grond te ervaren. Dit is voor ons een heel tegendraadse beweging. We zijn in het Westen opgetrokken geraakt. Onze energie zit hoog. De lat ligt hoog. Een aanwijzing van Hans Knibbe tijdens een meditatie-avond was: “Ga liefdevol met jezelf om, want je geest wil alleen daar zijn waar liefde is”. ‘Doe niet je best’ en ‘ga liefdevol met jezelf om’ zijn voor mij prachtige aanwijzingen om dieper te ontspannen dan ik vanuit mijn gewoonte patronen gewend ben.
Direct ervaren zonder woorden te geven aan de ervaring
Kum Nye nodigt ons uit om met je aandacht naar de ervaring in je lichaam te gaan en om dan heel direct te ervaren. Meestal ‘denken’ we over datgene wat we ervaren. We pakken als het ware de ervaring vast, haken aan of af en vinden er van alles van. Dit wordt in Kum Nye ‘channeling through thoughts’ genoemd. We hebben een heel verhaal gemaakt rondom onze ervaring en zijn de directe verbinding met de ervaring kwijt.
In een gesprek met Charaka hierover gaf zij aan dat het bijna niet te doen is om niet te denken. Maar zei ze: “Je kunt dieper rusten dan je denkende geest”. Je kunt de denkende geest zijn gang laten gaan en ondertussen rusten in dat wat niet beweegt, ruimte in ruimte. Dit sluit wat mij betreft heel mooi aan bij de Dzogchen teachings die we van Hans Knibbe ontvangen. Ook daar is een prachtige aanwijzing die naar hetzelfde punt wijst: ‘Laat de bemoeienis met je gewone geest los. In gewone meditatie train je je gewone geest. Je temt haar, verfijnt haar, ontwikkelt inzicht, doet onderzoek enzovoorts. De staat van de gewone geest is dan belangrijk voor je en gebruik je als spiegel voor het succes van je meditatie. Hier niet. Je laat je gewone geest gaan waarheen ze wil. Je laat je interesse in wat je waarneemt, denkt of voelt achter je, je laat je geest als het ware buitenspelen zoals je een kind laat buitenspelen, terwijl jij je richt op Gewaarzijn*’.
Wat ik in mijn eigen beoefening ervaar is dat wanneer ik leer om direct te ervaren, ik vanzelf niet-kiezend aanwezig ben in de ervaring, in de hele situatie. De levendigheid van de ervaring komt tevoorschijn. De voortdurende verandering, de stroom, de losheid, de vreugde kan zich tonen. Het is niet wegbewegen van iets. Het is ook nergens naar toe gaan. Ongemak is ongemak en vreugde is vreugde. Ze worden zijnsgelijk. Natuurlijk lukt dit bij momenten wel en bij momenten ook niet, maar voor mij is direct ervaren wel een snelle ingang naar niet-kiezend present zijn in openheid die zich spontaan toont.
Volledig aanwezig zonder je terug te houden, zonder over je grens te gaan
In Kum Nye yoga doen we soms hele eenvoudige oefeningen en soms ook behoorlijk pittige oefeningen. Charaka nodigt ons elke les weer uit om in je lichaam te zijn en je lichaam te laten bepalen hoe lang je in de houding aanwezig bent. Ze zegt: “Je geest is geneigd om al veel sneller met een houding te willen stoppen dan je lichaam. Je lichaam houdt van uitdaging, die houdt van zijn kracht en zijn pit. Onze geest daarentegen is geneigd naar gemak en is bang over een grens te gaan, die zal al veel eerder uit een houding terug bewegen”.
Tevens nodigt ze ons uit om volledig in de houding te gaan en met je adem en je aandacht present te blijven. Ook dit is een interessant onderzoeksgebied. Misschien herken je dat als je je behoorlijk inspant, je geest geneigd is om in de afleiding te gaan. Je gaat als vanzelf aan iets anders denken. Wanneer we dat niet doen, maar in de ervaring aanwezig blijven, dan kan de energie op veel diepere lagen gaan stromen. Charaka zegt: “Alles wat niet gevoeld wordt, kan zich vast zetten in je lichaam. Zodra je present blijft, kan de energie die ooit niet gevoeld is, weer gaan stromen”.
Wat ‘aanwezig zijn, zonder je terug te houden’ met mij doet is dat ik ervaar dat ik voller leef. Ik ben meer present, ik ben voller aanwezig. Dit is lang niet altijd prettig. Ik leer me ook toewenden naar groot ongemak in mijn lichaam, een soms behoorlijk overbelast zenuwstelsel. En als ik daar blijf, dan blijk ik het ook te kunnen dragen. Vroeger of later gaan Zijnskwaliteiten zich tonen, ik ervaar de volheid van leven, de schoonheid van ervaren, welke kleur de ervaring dan ook moge hebben. Charaka geeft aan dat we niet zo snel over onze fysieke grens zullen gaan, we houden ons eerder terug. Daarmee leven we niet voluit.
In veel situaties in ons leven bewegen we toe naar prettige ervaringen en bewegen we weg van pijnlijke of onprettige situaties. Het liefst zetten we een ervaring naar onze hand. Daarmee verlaten we ‘volledig aanwezig zijn’, direct ervaren. Door direct aanwezig te zijn in de ervaring kunnen we kennismaken met de vrijheid waar steeds naar verwezen wordt in de Dzogchen teksten. In het directe ervaren verdwijnt namelijk het gevoel van afgescheidenheid, van een ‘IK’ dat zich beoordelend en manipulatief opstelt tegenover de ervaring. Dit opent de deur naar gewaarzijn.
Heilige energieën en stralende ruimte
Wanneer we een Kum Nye oefening hebben gedaan, nemen we ruim de tijd om na te voelen. Voelen hoe de energie in je lichaam is gaan stromen. Hans Knibbe noemt navoelen ook wel toestaan. Toestaan wat er wil gebeuren, hoe de energieën zich in jou willen bewegen. Dit vind ik een prachtige aanwijzing, het is voor mij devotioneel omgaan met de energie. Hans Knibbe heeft de energieën die vrijkomen tijdens een retraite in 2025 ‘heilige energieën’ genoemd. Dat is wat mij betreft heel passend. Heilige energie die maakt dat er niets van dat wat ik normaal gesproken ‘mij’ noem overblijft. Ik ben er niet meer. Er is alleen nog stroming, straling, een oneindig gelukzalig gebeuren. Charaka noemt het ‘stralende ruimte in ruimte’ of ‘dansende ruimte in ruimte’. Ook die benamingen zijn wat mij betreft heel passend. Stralende ruimte verwijst voor mij naar de ervaring dat er alleen nog energie is die straalt, ver buiten mijn normale lichaamsgrenzen. Dansende ruimte verwijst wat mij betreft naar het gelukzalige gevoel dat alles stroomt, danst en volkomen vrij. Tarthang Tulku beschrijft dat daar bij blijven voedend is. Er met je aandacht bij blijven, is de geest kennis laten maken met de rijkdom van het lichaam. Het is elk moment voorhanden!
Dankbaar
Zijnsoriëntatie en Kum Nye spreken een andere taal, maar in essentie naar hetzelfde wijzen. Beiden hebben ze kennis over het lichaam en geest als ingang naar totale openheid, vrijheid. Wat mij betreft vindt er een kruisbestuiving plaats. Luisterend naar Hans Knibbe, Tarthang Tulku en Charaka Jurgens vind ik aanwijzingen die mij helpen op mijn pad van Verlichte Levenskunst, daar ben ik diep dankbaar voor.
Wil je meer van dit soort artikelen lezen? Dan is het tijdschrift ZIJN van stichting Zijnsoriëntatie wellicht iets voor jou. Dit tijdschrift komt twee keer per jaar uit. Neem een kijkje op: www.stichtingzijnsorientatie.nl
